İmalat

Giriş

İmalat, küçük zanaatlardan ileri teknolojiye kadar uzanan bir dizi insan faaliyetini kapsar ve iş gücü, makine, alet, kimyasal / biyolojik işlemler, vb. kullanımıyla yapılan mal üretimini ifade eder. İmal edilen nihai mallar, sonrasında diğer daha karmaşık ürünlerin- bilgisayar, uçak veya otomobil gibi- imalatında kullanılabileceği gibi; bunları son kullanıcılara ulaştırılan perakendecilere tedarik eden toptancılara da satılabilir.

NACE sınıflandırması imalata ilişkin bir kısım içermektedir (Kısım C). Bu kısım kapsamına; tarım, madencilik, elektrik üretimi, inşaat vb. gibi ekonomik faaliyetler dahil değildir.

Bu makale, imalat sektöründe faaliyet gösteren KOBİ' ler ve büyük şirketlere özgü sorunları inceleyecek; kısa iş sözleşmeleri, iş leasingi ve artan stres gibi yönelimlerin sektör üzerindeki etkilerini tanımlayacak; risk önleme ve kontrol tedbirlerine ışık tutacaktır.

Tanım ve ifadeler

Ticaret Rehberi’nde imalat sektörü; madde, malzeme veya bileşenlerin kimyasal, mekanik veya fiziksel olarak nihai tüketici ürünlerine veya endüstriyel ürünlere dönüştürüldüğü sanayi kolları kümesi olarak tanımlanmaktadır ^[1]. İmalat sektörünün amacı; iş gücü, makine, teçhizat, aletler ile kimyasal ve biyolojik süreçler veya reçetelerin kullanımıyla mal üretilmesidir. İmalat terimi, en yaygın haliyle, hammaddelerin daha büyük ölçekli üretimle nihai ürüne dönüştürüldüğü ve peşi sıra tedarik zinciri boyunca kullanıldığı endüstriyel üretimi ifade eder ^[2]. İmalat sektörü NACE sınıflandırması (Kısım C) gıda ürünleri ve tekstil ürünleri imalatını; kağıt ve kağıt ürünleri de dahil olmak ağaç ve ağaç ürünlerinden yapılan malların imalatını, kimyasal ürünler, temel eczacılık ürünleri ve eczalığa ilişkin malzemelerin imalatını içerir. Bununla birlikte Kısım C; tarım, madencilik, elektrik ve gaz üretimi, su temini, atık yönetimi, inşaat ve nakliye faaliyetlerini içermez.

Kaynak: Yazar tarafından derlenmiştir.

Sayısal veriler ve eğilimler

AB-27 ekonomisinin kapsayıcı üç sektörü (tarım, sanayi ve hizmet) karşılaştırıldığında, bunlardan en büyüğünün hizmet sektörü olduğu görülmektedir. Hizmet sektörünün toplam istihdam içindeki payı artmaya devam etmektedir (2000' de %63,1 olan oran, 2007' de %66,9' a yükselmiştir) ^[3]. Buna karşın, NACE kısımlarına bakıldığında, 2000 ve 2010 yılları arasında imalat sektörü hem çalışan sayısı hem de gayrisafi katma değer bakımından birinci veya ikinci sıradadır (bkz. Sektör ve Meslekler ). Bu durum, imalat sektörünün Avrupa ekonomisinde hala güçlü bir konuma sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

İstihdam edilen çalışan sayısının yüksekliğine karşın; aşağıdaki tablolarda gösterildiği gibi, imalat sektöründe görülen kaza sayısı nispeten azdır.

Ölümlü Kazalar

Aşağıdaki karşılaştırma tablosu, seçilen sektörlerdeki ölümlü kaza sayı ve eğilimlerini göstermektedir:

(*)100,000 çalışanda vaka sayısı

Kaynak: ESAW ^[4]and Eurostat ^[5]’tan uyarlanmış ve yazar tarafından derlenmiştir.

Kaza sayısının oldukça yüksek (tüm sektörler arasında ikinci en yüksek) olmasına rağmen; kaza görülme oranı, tüm paydaşların istikrarlı çabaları sayesinde (ör: “sıfır kaza” şirket politikaları), nispeten düşük seyretmektedir. Bununla birlikte, alt sektörlere daha yakından bakıldığında, resmin muhtelif görünümlerle ortaya çıkabilmektedir. (ör:2010 yılı için kaza görülme oranı 0,90 kadar düşük ve 4,19 kadar yüksek olabilir).

Bu alt sektörlere ilişkin veriler (NACE bölüm düzeyinde) AB-27 için mevcut olmasa da Eurostat 2013 yılında Almanya için aşağıdaki rakamları yayınlamıştır (sektörde kaza görülme oranı 2010 yılı için 1.18; ölüm sayısı: 99^{) [5]}:

":" veri mevcut değil

Kaynak: Eurostat ^[5]’tan uyarlanmış, yazar tarafından derlenmiştir.

Kaza görülme oranlarına göre, Almanya'daki en riskli alt sektörler:

1.      İçeceklerin imalatı

2.      Ahşap ve mobilya hariç ahşap ve mantar ürünleri imalatı; saz, saman ve benzeri malzemelerden örülerek yapılan eşyaların imalatı

3.      Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı (örn. Cam, porselen, çimento, beton)

4.      Makine ve ekipmanların kurulumu ve onarımı

5.      Makine ve teçhizat hariç fabrikasyon metal ürünlerin imalatı (örn. Metal yapılar, tanklar, işleme ve kaplama)

6.      Kayıtlı medyanın basılması ve çoğaltılması

7.      Bilgisayar, elektronik ve optik ürünlerin imalatı

Birleşik Krallık için imalat sektöründe kaza görülme oranı olan 1.01, sayıca 28 ölüme eş değerdir. Eurostat, 2010 yılında aşağıdaki alt sektörlere (NACE Bölüm düzeyi) ilişkin rakamlar yayınlamıştır:

Tablo 4: İmalat Sanayii Alt sektörleri ve Ölümlü Kazalar

Kaynak: Eurostat ^[5]’tan uyarlanmış, yazar tarafından derlenmiştir.

Cinsiyet

Aşağıdaki tablo imalat sektöründe cinsiyetlere göre ölümlü kazaların farkını göstermektedir.

Tablo 5: İmalat sektöründeki ölümlü kazalar, cinsiyetlere göre

Kaynak: ESAW^[4] ve Eurostat^[6] ‘tan uyarlanmıştır.

Kaza görülme oranının kadınlar arasında nispeten düşük olması, kadınların ofisler gibi düşük riskli işyerlerinde çalışmasına bağlanabilir.

İşletme Büyüklüğü

Aşağıdaki tablo, imalat sektöründeki ölümlü kazalar ile şirket büyüklüğü arasındaki ilişkiyi göstermektedir.

Tablo 6: İmalat sektöründeki ölümlü kazaların işletme büyüklüğüne göre dağılımı

Kaynak: Eurostat^[7]

En fazla ölümlü kaza mikro işletmelerde ve KOBİ' lerde, yani 1 ile 249 arasında işçi çalıştıran küçük ve orta ölçekli işletmelerde görülmektedir.

Ölümlü Olmayan Kazalar

Aşağıdaki tablo, sektörde meydana gelen ölümlü olmayan kaza sayılarını ve eğilimini göstermektedir (diğer sektörlere kıyasla).

Table 7: Ölümlü olmayan kazalar AB-27 (Hırvatistan ve Birleşik Krallık ile karşılaştırılarak) (yıl, kaza görülme oranı)

(*)100,000 çalışanda vaka sayısı

(**) Üç günden fazla kayıp; diğer sütunlar için belirtilmeyen kayıp günler

Kaynak: Eurostat^{[8] [9] [10]}‘tan uyarlanmış, yazar tarafından derlenmiştir.

Ölümlü kaza verilerine benzer şekilde, ölümlü olmayan kazaların sayısı da oldukça yüksektir (tüm sektörler arasında en yüksek), ancak; kaza görülme oranı nispeten düşüktür (tüm sektörler arasında beşinci sırada yer almaktadır). Buna karşın, alt sektörlere daha yakından bakıldığında daha farklı bir görünüm ortaya çıkmaktadır. Bunun için bkz. aşağıdaki tablo (kaza görülme oranları mevcut değildir):

Tablo 8: İmalat sanayii alt sektörlerinde ölümlü olmayan kazalar (AB-27) (yıl, sayı)

Kaynak: Eurostat^[8]’tan uyarlanarak, yazar tarafından derlenmiştir.

Toplam kaza sayısına göre belirlenmiş olan en riskli alt sektörler (AB-27) (kaza görülme oranları mevcut değildir):

1. Makine ve teçhizat hariç fabrikasyon metal ürünlerin imalatı (örn. Metal yapılar, tanklar, işleme ve kaplama)

2. Gıda ürünlerinin imalatı

3. Başka yerde sınıflandırılmamış makine ve ekipman imalatı (örn. Pompalar, dişliler, fırınlar, vinçler, tarım makineleri, madencilik, metalurji, tekstil üretimi)

4. Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı (örn. Cam, porselen, çimento, beton)

5. Temel metallerin imalatı

6. Kauçuk ve plastik ürünlerin imalatı

7. Motorlu kara taşıtları, römork ve yarı römork imalatı

Cinsiyet

Aşağıdaki tablo imalat sektöründe cinsiyetlere göre, ölümlü olmayan kazalar farkını göstermektedir.

Tablo 9: İmalat sektöründeki ölümlü olmayan kazalar, cinsiyetlere göre

Kaynak: ESAW^[4]’dan uyarlanmıştır.

Ölümlü kazalarda olduğu gibi, ölümlü olmayan kazalarda da kaza görülme oranının kadınlar arasında daha düşük olması, kadınların ofisler gibi nispeten düşük riskli işyerlerinde çalışmasına bağlanabilir.

İşletme Büyüklüğü

Aşağıdaki tablo imalat sektöründe ölümlü olmayan kazalar ile şirket büyüklüğü arasındaki ilişkiyi göstermektedir.

Table 10: İmalat sektöründeki ölümlü olmayan kazaların (3 günden fazla kayıp) işletme büyüklüğüne göre dağılımı

Kaynak: Eurostat^[7]

En yüksek rakamlar KOBİ' lerde, yani 10 ila 249 işçi çalıştıran küçük ve orta ölçekli işletmelerde görülmektedir.

Kazalara İlişkin Değerlendirme

Sektör, kaza sayısının ve kaza görülme oranının azaltılması yönünde sürekli ilerleme kaydetmiştir. Ayrıca, özellikle riskli işlerde (örneğin bakım, elektro-kaplama) dış kaynak kullanımı, iş leasingi, hizmet sözleşmeleri ve hasta olmasına rağmen işe gelmeyi sürdüren çalışan sayısının fazlalığı da sektöre fayda sağlamıştır. Bununla birlikte, birçok işverenin 'sıfır kaza' hedefine (özellikle ABD sermayesi tarafından zorlanan) ulaşmak için gösterdiği kararlılık işçi ve işveren sendikaları tarafından memnuniyetle karşılamış ve bunun sektördeki sürekli düşüş eğilimine büyük katkısı olmuştur.

Daha karmaşık İSG sorunlarıyla başa çıkabilmek adına sınırlı kapasiteye sahip olan daha küçük işletmelerdeyse durum nispeten kötüdür.

İş Sağlığı

Kaza istatistikleri düşüş eğilimi göstermekteyken, LFS’nin (İşgücü Anketi) duruma mahsus modüllerine ^[3] göre 1999'dan 2007'ye, işle ilgili sağlık sorunları olan kişilerin oranında belirgin bir artış olmuştur (aşağıdaki tabloya bakınız).

Tablo 11: Sektörlere göre bildirilen işle ilgili sağlık sorunları

(*) Prevalans, çalışmada yer alan kişilerden bir rahatsızlık / hastalığa sahip olduğu tespit edilenlerin, çalışmada yer alan tüm kişilere oranını ifade eder. Belirli bir dönemde ortaya çıkan yeni vakaların bir ölçüsü olan insidanstan farklıdır.

Kaynak: Eurostat^{[11] [12]}esas alınarak, yazar tarafından oluşturulmuştur.

İmalat sektöründe işle ilgili bir sağlık sorunu olduğu bildirilen çalışan sayısı 1999-2007 yılları arasında iki kattan fazla artmıştır. Bununla birlikte, sektörlerin sıralamaları karşılaştırıldığında (Tablo 11'deki son sütun) imalat sektörü ortada bir konumdadır.

İmalat sektöründeki sağlık sorunları (1999'da bildirilen haliyle) aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:

Table 12: İmalat sektöründe bildirilen sağlık sorunlarının türleri

Kaynak: Eurostat^{[11] [12]} esas alınarak, yazar tarafından oluşturuluştur.

2007 İş Gücü Anketi, imalat sektöründe çalışanların %47.9’unun fiziksel iyilik halini olumsuz etkileyen etmenlere^[13],  %23.3 ‘ününse zihinsel iyilik halini olumsuz etkileyen etmenlere maruz kaldığını^[14] ortaya koymuştur.

2003 yılında Bofetta ve arkadaşları, açıkça tanımlanmış bireysel faktörlerden yalnızca sınırlı sayıdakinin mesleki karsinojen olduğunun kanıtlandığını belirtmiştir. Buna karşın, sıklıkla etiyolojik faktör olarak belirli ajanlar tanımlanamasa da belirli endüstriler ve mesleklerin risk artışıyla ilişkili olduğuna dair önemli kanıtlar vardır. Bu, imalat sektörünün birçok alt sektörünü ilgilendirmektedir.^[15]:

Tablo 13: IARC tarafından yapılan değerlendirmeye göre kesin (grup 1), muhtemel (grup 2A) veya olası (grup 2B) kanser riski taşıyan meslekler veya endüstriler

Kaynak: ^{[15] [16]}‘tan uyarlanarak, yazarlar tarafından oluşturulmuştur.

2009 yılında yapılan bir sunum sırasında EU-OSHA'dan Takala ve Schneider, hem Finlandiya ve AB-OSHA araştırmalarına hem de ILO tahminlerine,^[17] göre AB-27' de kazalar ve şiddet (%5) dahil olmak üzere, yılda 167.000 işle ilgili ölüm meydana geldiğini ifade etmiştir. Toplamda 160.000'den fazla ölümün yaklaşık 74.000'inin sebebi tehlikeli maddelere, yaklaşık yarısınınki ise  asbeste atfedilebilir. Geçmişte, özellikle tersanelerde asbest kullanımının çok yaygın olması ve latensi döneminin uzunluğu nedeniyle, malign mezotelyomanın görüldüğü çalışan sayısı hala artmaktadır.

Tanımlanmış Meslek Hastalıkları

2004 tarihli bir Eurostat yayını, 2001 yılında tüm sektörler arasında en fazla sayıda tanımlanmış meslek hastalığının 20.266 vakayla imalat sektöründe olduğunu göstermiştir. (AB-12 verilerinden ekstrapolasyon yoluyla AB-15 için tahmin yapılmıştır) Madencilik ve taş ocakçılığı 8.387 vaka ile ikinci, 6.518 vaka ile inşaat üçüncü sırada yer almıştır.^[18]

İş Sağlığı ile İlgili Değerlendirme

Sektör kazaları azaltma konusunda ilerleme kaydetmiş olsa da özellikle kas-iskelet sistemi hastalıkları ve psiko-sosyal sorunlar olmak üzere işle ilgili hastalıklarda hala artış vardır. Bu eğilimi tersine çevirmek için tüm paydaşların daha koordineli çaba göstermeleri gerekmektedir.

Yasal Gereklilikler

1989/391 / EEC Direktifi - “çerçeve direktif” -  AB'de iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili “temel yasa” dır. Bu genel direktif kapsamında, kimileri belirli sektörlere odaklı, “alt direktifler” olarak adlandırılan çeşitli düzenlemeler kabul edilmiştir. İmalat sektörü için özel bir direktif yoktur, ancak bu alt direktiflerin işyeri, iş ekipmanı kullanımı, KKD' lerin kullanımı, yüklerin taşınması, kanserojen ve mutajen maruziyetinden korunma, patlayıcı ortamlar, gürültü, titreşim vb. gibi birkaçı imalat sektörü ile alakalıdır.

Tehlike ve Riskler

Genel olarak, bu sektörde çalışanların araç, gereç, makine ve ekipman kullanması ve/veya karmaşık tesislerde çalışması gerekir. Dolayısıyla, en büyük tehlikeler insan-makine etkileşimi, gürültü, çalışırken kullanılan veya çalışma sırasında ortaya çıkan ajanlardan (soğutma yağları, boyalar, çözücüler, kaynak dumanları, toz, DME), işyeri düzensizliğinden (kayma, açma ve düşme), tekrarlayan / yorucu çalışma pozisyonları, ağır yüklerin kaldırılmasından ve psiko-sosyal stresten ileri gelmektedir.

ILO Açıklamaları

Uluslararası Çalışma Örgütü, gıda endüstrisi, kağıt ve kağıt hamuru endüstrisi, kimyasal işleme, elektrikli ev aletleri, baskı, metal işleme ve tekstil ürünleri endüstrisi gibi çeşitli imalat alt sektörlerindeki çalışma koşullarını analiz etmiştir.^[19]

Demir ve çelik endüstrisinde, örneğin, ILO, aşağıdakiler gibi bir dizi problem belirlemiştir: ergonomi (örneğin fırın tuğla döşeyicileri için), gürültü, titreşim, ısı maruziyeti, radyoaktif nüklitler (ölçüm cihazları olarak hurdaya dahil edilmiştir), toz ve duman, silika, ağır metaller, asit sisleri, sülfür bileşikleri, yağ sisleri, PAH' lar (polisiklik hidrokarbonlar), diğer çeşitli kimyasallar (azot oksitler, karbon monoksit, benzen, vb.) ve yüksek stres düzeyleri.

Çalışma Koşulları Anketi

Avrupa Yaşam ve Çalışma Koşullarını İyileştirme Vakfı (Eurofound), 27 Üye Devlette sektör çalışma koşullarını inceleyen dördüncü Avrupa Çalışma Koşulları Anketlerinden (EWCS) elde edilen verilerin ikincil bir istatistiksel analizini gerçekleştirmiş^[20] ve üretim alt sektörlerini ortaya koyan aşağıdaki profilleri yayınlamıştır:

• Kimyasallar, kauçuk ve mineral ürünler
• Giyim, tekstil ve deri
• Elektrikli, tıbbi ve optik ekipmanlar
• Gıda, içecekler ve tütün
• Mobilya ve geri dönüşüm
• Otomobil ve diğer ulaşım araçlarının imalatı
• Metal ürünler ve makineler
• Basım ve yayıncılık
• Ahşap ve kağıt üretimi

Sonuçlar aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.

Tablo 14: Olumsuz koşulların raporlanmasına ilişkin Dördüncü Avrupa Çalışma Koşulları Anketleri (EWCS) puanları- ortalamadan istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar

Kaynak: Eurofound^[21] esas alınarak, yazar tarafından oluşturulmuştur.

Anket kapsamındaki dokuz alt sektörün neredeyse tamamında, çalışanlar çevresel risklere maruz kaldıklarını ifade etmekte; bu alt sektörlerin altısında ise, çalışanlar çalışma sürecindeki kontrol düzeyinden yakınmaktadır.

Risk Önleme ve Kontrol Tedbirleri

Tehlikelerin tanımlanmasından sonraki adım, bu tehlikelere kimin, ne ölçüde maruz kalacağını belirlemektir. Bu, mevcut önlemlerin etkinliğinin yeniden değerlendirilmesi de dahil olmak üzere gerekli risk önleme ve kontrol stratejilerinin tanımlanmasını beraberinde getirecektir. Tedbirlerin seçimi, en etkili önlemlerin (örneğin kaçınma ve ikame) öncelikli olarak ele alınmasını ve en az etkili olanların (örneğin kişisel koruyucu donanım ) son çözüm olarak görülmesini sağlayacak şekilde belirli bir hiyerarşi izlemelidir. Kendi işyerlerindeki koşullar ve riskler hakkında sağlam bilgiye sahip olmalarından ötürü, bu risk değerlendirme sürecine  çalışanların dahil edilmesi   tavsiye edilir.

Risklerden kaçınma şunları içerebilir: soğutucu yağlara ihtiyaç duymayan delme ve frezeleme aletleri, petrol veya gaz yerine elektrikle çalışan araçlar, kaldırma ekipmanı vb.

Tehlikeli kimyasalların  veya işlemlerin daha az tehlikeli olanlarla ikame edilmesi  şunları  içerir: su bazlı boyaların kullanımı, sulu temizleme işlemleri, dikiş kaynağı

Mühendislik kontrolleri nin uygulanması şunları içerir: makineler için muhafazalar, yerel egzozlar, vb.

Organizasyonel kontrollerin uygulanması şunları içerir: araçların yaya trafiğinden ayrılması; hammaddelerin, ürünlerin, yan ürünlerin ve atıkların depolanması ve güvenli kullanımı için kontroller; belirli alanlara erişimin, yalnızca deneyimli işçilerin erişebileceği şekilde, sınırlandırılması; ekipman tasarımı, makine kontrolleri ve araçları, iş organizasyonu, iş yapısı ve içeriği ve sağlık gözetiminin yapılmasında ergonomik prensiplerin uygulanması

Risk önleme ve kontrol tedbirleri yeterli olmadığında kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı, ör. kalkanlar, eldivenler, koruyucu gözlük ve gözlükler, işitme koruyucuları, solunum maskeleri ve ayak ve vücut koruması.

Eğitim  ve bilgilendirme, çalışanların yeni yöntemleri ve süreçleri bildiğinden ve bunları uyguladığından emin olmak adına, her türlü diğer önleme eşlik etmelidir.

Güvenli Davranış

Ne yazık ki, mühendislik kontrollerinin kötüye kullanımı nadir bir durum değildir: Alman Sosyal Kaza Sigortası DGUV Almanya’da metal işleme makinelerindeki tüm güvenlik cihazlarının yaklaşık %37' sinin devre dışı bırakıldığını ortaya koymuştur.^[22] Bu durumların çoğu için sebep zaman faktörüdür, yani çalışanlar iş süreçlerinin aksadığı veya zaman baskısı altında bulundukları hissine kapılırlar. Bunun sonucunda, çalışanların davranışları gündeme gelmiştir ve bazı kurumlar hiyerarşik sistemleri daha ileri düzeyli 'davranış odaklı önlemler', yani daha güvenli davranışı teşvik edici önlemler ile tamamlamıştır. Bu önlemler akran gözlemi ve akran tartışmalarını içerir ve uygulanması amirler tarafından 'örnek belirleme', yöneticiler ve amirler arasında suçlayıcı olmayan bir kültürün oluşturulması ve tekliflerin hızlı ve özenli geri bildirimle takdir edilmesi gibi koşulların varlığını gerektirir^[23]

Genel Görünüm

Kaza sayısını azaltma yönündeki çabalarının başarıya ulaştığı kanıtlanmıştır, ancak güvenli davranışı iyileştirmeye yönelik tedbirlerin sürdürülmesi ve desteklenmesi gereklidir.

İş sağlığı konusunda alınması gereken hala çok yol vardır. Ağır yüklerin kaldırılmasını azaltan teknolojik gelişmeler, sırtla ilgili rahatsızlıkların görülme sıklığında beklenen düşüşü sağlayamamıştır. 2009 yılında yayınlanan bir makalede [18] Hartmann ve Spallek beden gücüyle yapılan çalışmaların fiziksel sağlık üzerinde net bir olumlu etkisi olabileceğini savunmakta; çok yüksek /düşük taleplerden kaçınılmasını ve bireysel bir optimumun amaçlanmasını önermektedirler. Genel önleyici tedbirler yeterli değildir; münferit işyerlerine uygun, bireysel önlemlere ihtiyaç vardır. Bu çerçevede kavramlar geliştirilmiştir, örn. “Farkındalıkla Hareket Etme” (temizlik çalışanları için) ve “ERGO-PHYS”. Ayrıca bakınız: İşyerinde kas- iskelet sistemi bozukluklarıyla mücadele stratejileri  

Şirketler ve kuruluşlardaki risk değerlendirmelerinde psiko-sosyal sağlık sorunlarının ele alınmasının tam zamanıdır. Sosyal ortakların ve yetkililerin farkındalığını artırmak için daha fazla kampanyaya ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca bakınız: İş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirme yöntemleri  , Psiko-sosyal riskleri ve işle ilgili stresi önlemek ve yönetmek için müdahaleler .